Rozłącznik

Rozłącznik jest fundamentalnym aparatem łączeniowym w instalacjach i sieciach elektroenergetycznych, którego nadrzędnym zadaniem jest umożliwienie świadomego, manualnego lub napędzanego, zamykania i otwierania obwodów elektrycznych. Jego kluczowa cecha, która definiuje jego nazwę i odróżnia go od prostszego aparatu, jakim jest odłącznik, to konstrukcyjna zdolność do przerywania prądów roboczych. Oznacza to, że rozłącznik może być bezpiecznie operowany pod obciążeniem, bez konieczności uprzedniego wyłączania wszystkich odbiorników w danym obwodzie.

Mechanizm działania i zdolność gaszenia łuku

W przeciwieństwie do odłącznika, którego styki nie są przystosowane do walki z łukiem elektrycznym, rozłącznik jest wyposażony w mechanizm zapewniający odpowiednio szybkie oddalenie się styków oraz często w komorę gaszeniową. W momencie otwierania obwodu roboczego, nieuniknienie powstaje łuk elektryczny. Specjalna konstrukcja mechanizmu łączeniowego i komory gaszącej (w aparatach większej mocy) powoduje gwałtowne wydłużenie, schłodzenie i ostatecznie przerwanie tego łuku, chroniąc styki przed zniszczeniem i zapobiegając niekontrolowanemu przepływowi prądu.

Ta zdolność do bezpiecznego przerywania prądów roboczych jest precyzyjnie określona przez kategorię użytkowania (np. AC-21, AC-22, AC-23 dla prądu przemiennego). Kategorie te definiują, jaki rodzaj obciążenia (rezystancyjne, indukcyjne, mieszane, silnikowe) i w jakich warunkach aparat jest w stanie wielokrotnie i niezawodnie przełączać.

Rozróżnienie funkcji: rozłącznik a wyłącznik

Należy jasno odróżnić rolę rozłącznika od roli wyłącznika (np. nadprądowego czy kompaktowego). Rozłącznik jest aparatem przeznaczonym do łączeń manewrowych, czyli operacji planowanych, wykonywanych przez obsługę. Zasadniczo nie posiada on żadnych wbudowanych zabezpieczeń i nie reaguje automatycznie na zakłócenia w sieci, takie jak przeciążenia czy zwarcia. Jego zadaniem nie jest ochrona instalacji, lecz zapewnienie nad nią operacyjnej kontroli.

Wyłącznik z kolei jest aparatem zabezpieczeniowym, wyposażonym w wyzwalacze (termiczne, elektromagnetyczne, elektroniczne), które samoczynnie i natychmiastowo przerywają obwód w momencie wykrycia nieprawidłowości, chroniąc instalację i odbiorniki przed uszkodzeniem.

Typologia i zastosowanie

Rozłączniki występują w ogromnej gamie wykonań, od małych aparatów modułowych po potężne jednostki stosowane w sieciach średniego i wysokiego napięcia.

W instalacjach niskiego napięcia najczęściej spotykamy rozłączniki izolacyjne, które oprócz funkcji łączeniowej pełnią również kluczową rolę w zapewnieniu bezpiecznej przerwy izolacyjnej, niezbędnej podczas prac serwisowych. W tej grupie znajdują się popularne rozłączniki modułowe (FR) na szynę DIN, stosowane jako główne wyłączniki w rozdzielnicach, oraz rozłączniki bezpiecznikowe, które integrują funkcję łączeniową z zabezpieczeniem w postaci wkładek topikowych. W aplikacjach przemysłowych dużą popularnością cieszą się rozłączniki w obudowie, często z napędem obrotowym wyprowadzonym na drzwi szafy sterowniczej, pełniące funkcję łączników głównych maszyn i linii produkcyjnych.

W sieciach średniego napięcia (SN) rozłączniki są kluczowym elementem rozdzielnic polowych w stacjach transformatorowych, pozwalając na elastyczną konfigurację i sekcjonowanie sieci dystrybucyjnej.