Kable bezhalogenowe (HDGs, NHXH) – gdzie są wymagane przepisami?

Kable bezhalogenowe są powszechnie kojarzone z instalacjami przeciwpożarowymi, ale samo określenie „bezhalogenowy” nie oznacza jeszcze, że przewód zachowa działanie podczas pożaru. Inne znaczenie ma ograniczona emisja dymu i gazów korozyjnych, inne nierozprzestrzenianie płomienia, a jeszcze inne podtrzymanie zasilania lub przekazu sygnału. Z tego powodu oznaczeń HDGs, NHXH, PH oraz E30–E90 nie można traktować zamiennie. O właściwym doborze decydują funkcja obwodu, miejsce prowadzenia instalacji, wymagany czas działania i dokumentacja całej trasy kablowej. Warto więc wiedzieć, gdzie przepisy rzeczywiście wymagają przewodów o określonych właściwościach pożarowych, a gdzie ich zastosowanie wynika przede wszystkim z projektu.

Czym są kable bezhalogenowe?

Określenie „kabel bezhalogenowy” odnosi się do materiałów zastosowanych w izolacji i powłoce. Nie zawierają one halogenów, takich jak chlor, fluor, brom czy jod, w ilościach charakterystycznych dla typowych tworzyw halogenowych. Ma to szczególne znaczenie podczas pożaru.

Spalanie niektórych materiałów kablowych może powodować wydzielanie gęstego dymu oraz drażniących i korozyjnych gazów. Ograniczają one widoczność, utrudniają ewakuację i mogą uszkadzać aparaturę elektryczną, systemy elektroniczne, elementy metalowe oraz wyposażenie budynku. W przypadku kabli bezhalogenowych ryzyko powstawania takich produktów spalania jest ograniczone. Nie oznacza to jednak, że każdy przewód bezhalogenowy jest odporny na działanie wysokiej temperatury. Może on mieć korzystne właściwości związane z emisją dymu, a jednocześnie szybko utracić zdolność przewodzenia prądu lub przesyłania sygnału.

Bezhalogenowość opisuje przede wszystkim właściwości materiałów i produktów ich spalania, a nie czas działania obwodu podczas pożaru. Informację o możliwości zachowania funkcji trzeba potwierdzić na podstawie dodatkowych oznaczeń i dokumentacji technicznej.

Bezhalogenowość, reakcja na ogień i odporność ogniowa

W praktyce trzy różne właściwości kabli bywają ze sobą mylone. Pierwszą jest bezhalogenowość, drugą reakcja na ogień, a trzecią zachowanie funkcji w warunkach pożaru.

Reakcja na ogień określa, w jakim stopniu kabel może przyczyniać się do rozwoju i rozprzestrzeniania pożaru. Dla przewodów przeznaczonych do trwałego wbudowania w obiektach budowlanych stosuje się klasyfikację CPR. Podstawowe klasy oznaczane są od Aca do Fca. Mogą im towarzyszyć oznaczenia dodatkowe dotyczące:

· ilości i szybkości wydzielania dymu, oznaczanej literą „s”,

· występowania płonących kropli lub cząstek, oznaczanego literą „d”,

· kwasowości i korozyjności gazów, oznaczanej literą „a”.

Klasa reakcji na ogień pomaga określić zachowanie kabla jako wyrobu budowlanego. Nie odpowiada jednak na pytanie, jak długo instalacja będzie działała w płomieniach. Kabel może mieć ograniczoną emisję dymu i nie rozprzestrzeniać intensywnie ognia, a mimo to stosunkowo szybko utracić ciągłość elektryczną.

Klasa CPR nie jest klasą odporności ogniowej ani podtrzymania funkcji. Oznaczenia PH, E30, E60 i E90 odnoszą się do innych właściwości oraz innych metod badania. W instalacjach bezpieczeństwa konieczne może być jednoczesne uwzględnienie reakcji na ogień i wymaganego czasu działania.

Gdzie przepisy wymagają zachowania ciągłości zasilania?

Przepisy nie wskazują ogólnie, że w określonym rodzaju budynku należy zastosować konkretnie kabel HDGs albo NHXH. Wymagania są formułowane przede wszystkim przez określenie funkcji, jaką instalacja ma zachować podczas pożaru.

Zespoły kablowe służące do zasilania i sterowania urządzeniami przeciwpożarowymi powinny zapewniać ciągłość dostawy energii elektrycznej lub przekazu sygnału przez czas niezbędny do uruchomienia i działania tych urządzeń. W zależności od projektu wymaganie może dotyczyć między innymi obwodów związanych z:

· systemem sygnalizacji pożarowej i alarmowaniem,

· dźwiękowym systemem ostrzegawczym,

· oświetleniem awaryjnym i ewakuacyjnym,

· urządzeniami oddymiającymi oraz zapobiegającymi zadymieniu,

· pompami pożarowymi i instalacjami gaśniczymi,

· przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu,

· automatyką sterującą urządzeniami bezpieczeństwa.

Nie każdy z tych obwodów wymaga identycznego kabla ani takiego samego czasu działania. Wymagania powinny wynikać z projektu, scenariusza pożarowego, dokumentacji urządzeń oraz uzgodnień dotyczących ochrony przeciwpożarowej. Przewody i kable w obwodach urządzeń alarmu pożaru, oświetlenia awaryjnego i łączności powinny mieć klasę PH odpowiednią do wymaganego czasu działania. W przypadku innych urządzeń może być konieczne zastosowanie kompletnego zespołu kablowego zachowującego funkcję przez 30, 60 lub 90 minut.

Czy kable bezhalogenowe są obowiązkowe na drogach ewakuacyjnych?

Na drogach ewakuacyjnych duże znaczenie ma ograniczenie dymu i gazów utrudniających bezpieczne opuszczenie budynku. Gęsty dym zmniejsza widoczność, utrudnia odczytywanie oznakowania i może powodować dezorientację. Korozyjne produkty spalania stanowią natomiast zagrożenie dla ludzi oraz infrastruktury technicznej.

Nie można jednak przyjąć prostej zasady, że każdy przewód ułożony na drodze ewakuacyjnej musi mieć oznaczenie HDGs lub NHXH. Wymagana klasa kabla zależy od przeznaczenia obiektu, charakteru strefy, sposobu ułożenia instalacji, przyjętych rozwiązań projektowych i obowiązujących wymagań technicznych. Na drogach ewakuacyjnych często stosuje się przewody o ograniczonej emisji dymu, niskiej kwasowości gazów i odpowiedniej klasie CPR. Jeżeli dany obwód zasila urządzenie, które musi działać podczas pożaru, sama bezhalogenowość nie wystarczy. Potrzebne jest również potwierdzenie zachowania ciągłości obwodu albo funkcji całej trasy przez określony czas.

Zwykły obwód zasilający urządzenie odłączane w czasie pożaru może więc wymagać odpowiedniej klasy reakcji na ogień, ale nie zawsze podtrzymania funkcji. Przewód sterujący urządzeniem oddymiającym może natomiast wymagać zarówno ograniczonej emisji dymu, jak i określonej odporności ogniowej.

Kable HDGs – zastosowanie i sposób doboru

Oznaczenie HDGs jest spotykane przede wszystkim przy bezhalogenowych przewodach stosowanych w obwodach sygnalizacyjnych, sterowniczych i alarmowych. W zależności od wariantu mogą one służyć do przesyłania sygnałów w systemach sygnalizacji pożaru, sterowania urządzeniami oddymiającymi, alarmowania lub innych instalacjach bezpieczeństwa.

Nie każdy kabel HDGs ma jednak identyczne właściwości. Poszczególne warianty mogą różnić się liczbą i przekrojem żył, napięciem znamionowym, konstrukcją ekranu, klasą reakcji na ogień, dopuszczalnym sposobem układania oraz czasem zachowania ciągłości obwodu.

Przy wyborze należy sprawdzić pełne oznaczenie kabla, kartę techniczną, deklarację właściwości użytkowych oraz dokumenty dotyczące zachowania funkcji. Istotne jest również dopasowanie przewodu do rodzaju urządzeń i przesyłanych sygnałów. Kabel sygnalizacyjny nie może zostać wykorzystany jako przewód zasilający wyłącznie dlatego, że spełnia określone wymagania pożarowe.

W wyszukiwarce Megacennik można porównać przewody HDGs pod względem liczby żył, przekroju i podstawowych parametrów. Podobieństwo nazw nie oznacza jednak pełnej zamienności technicznej, dlatego ostateczny wybór powinien być zgodny z dokumentacją projektową.

Kable NHXH – kiedy znajdują zastosowanie?

Kable NHXH należą do grupy bezhalogenowych kabli elektroenergetycznych. Stosuje się je przede wszystkim do przesyłania energii w instalacjach, w których ważne jest ograniczenie emisji dymu oraz gazów korozyjnych. Występują jednak w różnych wykonaniach, dlatego samo oznaczenie NHXH nie potwierdza jeszcze odporności ogniowej. Część kabli tej grupy ma przede wszystkim konstrukcję bezhalogenową i określoną klasę reakcji na ogień. Inne warianty mogą być przeznaczone do stosowania w zespołach kablowych, które mają zachować funkcję podczas pożaru. Informację tę należy każdorazowo sprawdzić w dokumentacji konkretnego wyrobu.

Kable NHXH mogą być wykorzystywane do zasilania wentylatorów oddymiających, pomp pożarowych, central, rozdzielnic lub innych odbiorników bezpieczeństwa. Warunkiem jest zgodność danego wariantu z napięciem, obciążeniem, wymaganym czasem działania i systemem mocowania przewidzianym w projekcie.

HDGs i NHXH nie są prostymi odpowiednikami. HDGs częściej stosuje się w obwodach sygnałowych i sterowniczych, natomiast NHXH w obwodach elektroenergetycznych. Możliwość ich użycia wynika z parametrów konkretnego kabla, a nie tylko z nazwy grupy.

Co oznaczają klasy PH, E30, E60 i E90?

Klasa PH odnosi się do zachowania ciągłości obwodu przez kabel poddany określonemu badaniu ogniowemu. Oznaczenia PH30, PH60 lub PH90 wskazują czas badania wyrażony w minutach. Klasy te są spotykane między innymi przy przewodach sygnałowych i sterowniczych.

E30, E60 i E90 odnoszą się natomiast do zachowania funkcji przez zespół kablowy. Oceniany jest nie tylko kabel, ale również sposób jego zamocowania, elementy nośne, uchwyty, kotwy, podłoże i konfiguracja całej trasy. Liczba wskazuje czas, przez jaki kompletny układ powinien realizować swoją funkcję w warunkach badania.

Rozróżnienie to ma praktyczne znaczenie. Nawet odpowiedni kabel może przestać działać, jeśli zostanie zamocowany za pomocą elementów, które szybko tracą nośność w wysokiej temperaturze. Trasa może także zostać uszkodzona przez spadające kanały wentylacyjne, rury albo inne elementy wyposażenia.

W dokumentacji kabli można spotkać również oznaczenie FE180. Dotyczy ono zachowania właściwości izolacji podczas określonej próby, lecz nie oznacza automatycznie, że cały obwód będzie działał przez 180 minut. FE180, PH90 i E90 opisują różne właściwości i nie powinny być traktowane jako oznaczenia równoważne.

Dlaczego liczy się cały zespół kablowy?

O odporności instalacji podczas pożaru nie decyduje wyłącznie kabel. Znaczenie mają również drabinki, koryta, uchwyty, obejmy, szyny, kotwy, puszki, przepusty i rodzaj podłoża. Wszystkie elementy muszą tworzyć rozwiązanie odpowiadające klasie wymaganej w projekcie.

Ważny jest między innymi rozstaw mocowań, obciążenie trasy, liczba przewodów oraz sposób ich prowadzenia. Nie należy zamieniać elementów systemu na inne tylko dlatego, że mają podobny wygląd lub wymiary. Brak potwierdzenia ich właściwości może spowodować, że cała trasa nie będzie spełniała wymaganej klasy.

Przewody bezpieczeństwa powinny być również chronione przed oddziaływaniem innych instalacji. Elementy, które mogą odkształcić się albo spaść podczas pożaru, nie powinny doprowadzić do zerwania kabla. W pomieszczeniach chronionych stałymi wodnymi urządzeniami gaśniczymi należy dodatkowo uwzględnić odporność zespołu na wodę albo zastosować odpowiednią ochronę trasy.

Jak prawidłowo dobrać kable bezhalogenowe?

Dobór trzeba rozpocząć od określenia funkcji obwodu. Inne wymagania dotyczą zwykłego zasilania, inne transmisji sygnału, a jeszcze inne zasilania urządzenia, które ma działać podczas pożaru. Następnie ustala się wymaganą klasę reakcji na ogień i czas zachowania funkcji.

Kolejnym etapem jest sprawdzenie parametrów elektrycznych, takich jak napięcie znamionowe, przekrój i liczba żył, obciążalność prądowa, spadek napięcia, warunki zwarciowe oraz sposób zabezpieczenia. Kabel o odpowiednich właściwościach ogniowych nadal będzie dobrany niewłaściwie, jeśli nie spełni wymagań elektrycznych obwodu.

Przed podjęciem decyzji należy zweryfikować:

· pełne oznaczenie i przeznaczenie przewodu,

· klasę reakcji na ogień CPR,

· klasę PH lub dokumentację zespołu E30, E60 albo E90,

· zgodność mocowania z wymaganym rozwiązaniem,

· dopuszczalny sposób układania i warunki środowiskowe,

· deklarację właściwości użytkowych i kartę techniczną.

Na stronie Megacennik można sprawdzić dostępność różnych kabli bezhalogenowych u sprzedawców i porównać ich podstawowe parametry. Nie zastępuje to jednak analizy dokumentacji technicznej. W instalacjach bezpieczeństwa zamiana przewodu na inny wariant powinna zostać oceniona przez projektanta lub osobę odpowiedzialną za wykonanie systemu. Najczęstsze błędy to utożsamianie bezhalogenowości z odpornością ogniową, traktowanie klasy CPR jako potwierdzenia podtrzymania funkcji oraz stosowanie niewłaściwych elementów mocujących. Błędem jest również dobór wyłącznie na podstawie skrótu HDGs lub NHXH bez sprawdzenia pełnego oznaczenia.

Kable bezhalogenowe należy więc wybierać na podstawie funkcji obwodu, wymaganej reakcji na ogień, czasu działania i warunków montażu. W instalacjach przeciwpożarowych decydujące znaczenie ma kompletna dokumentacja rozwiązania, a nie pojedyncza cecha kabla.

FAQ

Czy każdy kabel HDGs zachowuje funkcję przez 90 minut?

Nie. Czas zachowania funkcji zależy od konkretnego wariantu, wyników badań i sposobu wykonania trasy kablowej.

Czy NHXH zawsze oznacza kabel ognioodporny?

Nie. NHXH wskazuje na konstrukcję bezhalogenową, natomiast odporność ogniową trzeba potwierdzić w dokumentacji konkretnego wyrobu.

Czy klasa CPR zastępuje E30 lub E90?

Nie. CPR opisuje reakcję kabla na ogień, a E30–E90 zachowanie funkcji kompletnego zespołu kablowego.

Czy kabel ognioodporny można mocować zwykłymi uchwytami?

Nie, jeżeli obwód ma zachować funkcję przez określony czas. System mocowania musi odpowiadać klasie wymaganej dla całej trasy.